Toegankelijkheid, in gewone taal
Je hebt een website. Iemand vraagt of hij toegankelijk is, of dat hij "voldoet aan WCAG". Je weet niet precies wat dat betekent, en de antwoorden die je vindt gaan meteen over normen en wetsartikelen. Deze pagina begint een stap eerder.
Waar gaat dit eigenlijk over?
Ongeveer één op de vijf mensen loopt op een website tegen iets aan dat met zijn lijf te maken heeft. Dat is veel meer dan de meeste mensen denken, omdat het lang niet alleen om blindheid gaat:
- Iemand die niets ziet en de pagina laat voorlezen door zijn computer.
- Iemand met trillende handen, die een knopje van tien bij tien pixels niet raakt.
- Iemand die door een hernia of een gebroken pols even geen muis kan gebruiken.
- Iemand van zeventig, die de letters twee standen groter heeft gezet.
- Iemand die in de zon op een telefoon staat te kijken, dat is bijna iedereen, af en toe.
Toegankelijk betekent: die mensen kunnen gewoon doen wat ze kwamen doen. Niet op een aparte website, niet met een knopje "toegankelijke versie". Dezelfde site, die werkt.
En wat is dan die WCAG?
WCAG (spreek uit: "wikkag") is een lijst met afspraken over wat een website moet kunnen. Geen wet, maar een norm, en het is wel de norm waar de wetten naar verwijzen. De versie die nu geldt heet WCAG 2.2. Voor het niveau dat overal gevraagd wordt, A en AA samen, zijn het 55 afspraken.
Ze klinken technischer dan ze zijn. Een paar, in gewone taal:
- Elke afbeelding die iets betekent, heeft een tekst die hetzelfde vertelt.
- Je kunt alles op de site bedienen zonder muis.
- Je kunt zien waar je bent als je met de Tab-toets door de pagina loopt.
- De tekst steekt genoeg af tegen de achtergrond.
- Je kunt de pagina op je telefoon lezen zonder heen en weer te schuiven.
Dat is het zo'n beetje. De andere vijftig gaan over dezelfde soort dingen.
Geldt dit voor mij?
Dat hangt ervan af wat voor organisatie je bent en wat je op je site doet. Voor overheidsorganisaties geldt het al jaren. Sinds 28 juni 2025 geldt er daarnaast Europese wetgeving voor bepaalde diensten aan consumenten, webwinkels bijvoorbeeld, en bankieren, vervoer en telecom. Voor heel kleine organisaties bestaat er een uitzondering.
Vier vragen, geen account, geen mailadres. Je krijgt een indicatie, geen juridisch oordeel.
“Mijn websitebouwer zegt dat het goed zit”
Dat kan. Maar het is een antwoord dat je kunt nakijken, en dat is eerlijker voor jullie allebei. Drie vragen die je kunt stellen:
“Tegen welke versie is er getoetst, en op welk niveau?”
Het antwoord hoort te zijn: WCAG 2.2, niveau AA. Komt er iets anders uit, vraag dan waarom.
“Is dat automatisch gemeten of heeft er iemand naar gekeken?”
Een machine vindt een deel van wat er mis kan zijn. Dat is een prima begin, maar het is niet alles, en wie zegt dat een scan bewijst dat je voldoet, klopt niet.
“Mag ik het rapport zien?”
Bij een eerlijk rapport staat er ook in wat er níet is getoetst. Staat dat er niet in, dan weet je nog niets.
Wat doet Everable dan wel?
Everable doet een 0-meting: een startpunt. De scan bekijkt je pagina zoals een bezoeker dat zou doen, hij scrolt hem door, hij legt de muis weg en gaat tabben, hij zet hem op een smal scherm, hij zoomt in tot 200%, en hij rekent elk kleurpaar na. Wat hij vindt, krijg je met een schermafdruk erbij, zodat je het zelf kunt terugvinden.
Wat hij niet doet, staat er net zo duidelijk bij. Van de 55 afspraken kan geen enkele machine er meer dan een deel beoordelen, omdat de meeste over betekenis gaan: is deze beschrijving de juiste beschrijving, klopt deze koppenstructuur met de inhoud, is deze foutmelding begrijpelijk. Daar is een mens voor nodig.
Daarom staat er in geen enkel Everable-rapport dat je site “aan WCAG voldoet”. Dat kan een scan niet vaststellen, en wij zetten het er dus niet in.
Bekijk per afspraak wat we wel en niet toetsen
Wat levert het op als je ermee begint?
- Meer mensen kunnen kopen, boeken of aanvragen wat je aanbiedt.
- Je site wordt beter vindbaar: zoekmachines lezen een pagina ongeveer zoals een schermlezer dat doet.
- Je kunt antwoord geven als een klant, een gemeente of een aanbesteding ernaar vraagt.
- Het meeste werk is eenmalig. Wat je nu goed zet, blijft goed staan.
En als je hulp wilt?
Je kunt hier zelf mee aan de slag, alles wat in een Everable-rapport staat, kun je zelf uitvoeren of door je eigen webbouwer laten doen. Wil je het uitbesteden, dan zijn er drie manieren.
De woorden die je steeds tegenkomt
In elke mail en elk rapport over dit onderwerp komen dezelfde woorden voorbij. Hier staan ze, kort en wat langer.
- Toegankelijk
Bruikbaar voor iedereen, ook zonder muis, zonder zicht of met een klein scherm.
Wat langer
Een website is toegankelijk als iemand hem kan gebruiken zonder dat zijn ogen, oren, handen of geheugen daarbij in de weg zitten. Het gaat niet om een aparte website voor een aparte groep — het gaat om dezelfde website, die gewoon werkt.
- WCAG
De internationale lijst met afspraken waar een toegankelijke website aan voldoet.
Wat langer
Spreek uit als "wikkag". Het is een lijst met afspraken, opgesteld door het W3C — dezelfde club die ook bepaalt hoe html werkt. De versie die nu geldt heet WCAG 2.2. Er zijn drie niveaus: A, AA en AAA. Bijna altijd gaat het om A en AA samen: 55 afspraken. Eén zo’n afspraak is bijvoorbeeld: "elke afbeelding die iets betekent, heeft een tekst die hetzelfde vertelt".
- EN 301 549
De Europese norm die naar WCAG verwijst; hier komt de wet op uit.
Wat langer
De Europese norm voor toegankelijke ict. Voor websites zegt die norm in hoofdstuk 9 eigenlijk: houd je aan WCAG niveau A en AA. Europese wetgeving verwijst naar deze norm, en de norm verwijst naar WCAG. Daarom hoor je die drie namen altijd in één adem.
- Schermlezer
Software die de pagina hardop voorleest, voor wie niet of slecht ziet.
Wat langer
Een programma dat de pagina voorleest en waarmee je met het toetsenbord door koppen, links en formulieren springt. Bekende zijn NVDA, JAWS en VoiceOver. Een schermlezer leest geen beeld — hij leest de code. Daarom is het zo belangrijk dat een knop ook echt een knop is in de code, en niet een plaatje dat erop lijkt.
- Contrast
Het kleurverschil tussen tekst en achtergrond, uitgedrukt als een verhouding.
Wat langer
Zwart op wit is 21:1, en dat is het maximum. Gewone tekst heeft minstens 4,5:1 nodig, grote tekst 3:1. Lichtgrijs op wit haalt vaak niet meer dan 2:1 — mooi op een groot scherm in een donkere kamer, onleesbaar op een telefoon in de zon.
- Focus
Waar je bent als je met de Tab-toets door een pagina loopt.
Wat langer
Wie geen muis kan gebruiken, springt met de Tab-toets van link naar link. Waar je op dat moment staat heet de focus, en dat hoor je te zien: een randje, een kader, iets. Wordt dat randje weggehaald — en dat gebeurt vaak, omdat iemand het lelijk vond — dan tab je blind door de pagina.
- Alt-tekst
De tekst die in de plaats komt van een afbeelding.
Wat langer
Een korte beschrijving bij een afbeelding, die een schermlezer voorleest en die ook verschijnt als het plaatje niet laadt. Bij een sfeerbeeld dat niets toevoegt, laat je hem juist leeg — dan slaat de schermlezer het beeld over in plaats van "boom-3-final.jpg" voor te lezen.
- 0-meting
Een startpunt: waar sta je nu, gemeten op één moment.
Wat langer
Geen keurmerk en geen audit. Een 0-meting laat zien wat er nu op je site staat, wat daarvan opvalt, en wat er als eerste aan te doen is. Het is bedoeld om ergens te beginnen, en om later te kunnen zien of het beter is geworden.
- Audit
Een volledig onderzoek door een mens, tegen alle 55 afspraken.
Wat langer
Bij een audit loopt een onderzoeker alle afspraken langs, met de hand, met een schermlezer, met het toetsenbord. Dat kost dagen en dat kan geen enkele machine overnemen. Een audit is wat je nodig hebt als je een verklaring met status A of B wilt onderbouwen.
- Toegankelijkheidsverklaring
Een openbare pagina waarin je vertelt hoe je site ervoor staat.
Wat langer
Overheidsorganisaties in Nederland zijn verplicht er één te publiceren, in een landelijk register. Daarin staat een status: A (voldoet volledig), B (voldoet gedeeltelijk), C (eerste maatregelen genomen) of D (nog geen maatregelen). Eerlijk zijn is hier de bedoeling: een verklaring die niet klopt, is erger dan een verklaring met status C.
- EAA
De Europese toegankelijkheidsrichtlijn, die sinds 28 juni 2025 geldt.
Wat langer
Voluit: European Accessibility Act, in Nederland ingevoerd als de Implementatiewet toegankelijkheidsvoorschriften producten en diensten. Hij gaat niet over alle websites, maar over bepaalde producten en diensten aan consumenten — webwinkels, bankieren, verzekeren, vervoer, telecom, e-boeken. De ACM houdt er toezicht op.